مانی محرابی

یادداشت های دکتر مانی محرابی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل

مانی محرابی

یادداشت های دکتر مانی محرابی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل

جایگاه معرفتی امامت در فلسفه تشیع

نویسنده : مانی محرابی

منتشر شده در خبرگزاری ایکنا :

http://iqna.ir/fa/news/3463385/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9

 

در دوران پساوحی یا دورانی که در آن حضور داریم، دو نگرش غالب، قالب اکثر اندیشه های معطوف به دین اسلام را شکل می دهند.

اول، دیدگاهی مبتنی بر جدایی دین از امور دنیوی که تحت مکاتبی مانند سکولاریسم و ... ارائه شده و دوم، نگرشی که ادعای پیاده سازی تکالیف وحی بدون نیاز به تفسیر و با تمکین صرف به آیات قرآن را داشته و تحت لوای سنت گرایی و به ویژه اسلام به اصطلاح تندرو نشر یافته است.

هر دوی این نگرش ها مبتنی هستند بر نوعی جداسازی میان اسلام و قرآن به شکلی که به صورت گزینشی گاهی قرآن را بدون اسلام ترویج می دهند و گاهی اسلام را بدون قرآن.

دیدگاه اول ادعای تمکین به عقل را دارد و دیدگاه دوم ادعای تمکین به وحی. دیدگاه اول وحی را تا جایی صحیح می پندارد که با اصول عقل منافات نداشته باشد و دیدگاه دوم عقل را تا جایی مورد تصدیق قرار می دهد که با موازین وحی همخوانی داشته باشد.

در مقابل این دو نگرش که در کشورهای عرب زبان و اروپایی شاهد آن هستیم، نگرش و دیدگاهی وجود دارد که نه به عقل صرف و نه به وحی صرف، که به هر دوی آنها متمکن است.

دیدگاهی که در تفکر شیعه متبلور و سبب شکل گیری امامت شده است.

تفاسیر فراوانی از قرآن وجود دارد که حقیقت امامت را امری الهی دانسته اند و احادیث فراوانی نیز بر این امر صحه گذاشته اند، اما جدا از احادیث و تفاسیر، فلسفه وجودی امامت چیست؟

عقل همان خرد است و خرد همان قدرت تبیین خوب و بد است و خوب و بد مبتنی هستند بر فلسفه فرااخلاق که مشمول شرایط است و دچار نسبیت. پس عقل صرف در اصول نمی تواند جهان شمول باشد و این ذات عقل است. از سوی دیگر خداشناسی نیازمند حجیت وتصدیق آن  در وادی عالم حضور است و عقل و ابزارهای آن راهی هستند برای شناخت و تبیین جهان ماده و عالم حصول. پس عقل صرف در شناخت خدا ناتوان می باشد.

وحی نیز به علت وجود پیچیدگی های پنهان و ذاتی کلام خدا، نیازمند تفسیر است تا به طور مثال اتفاقی که خداوند در آیه هفت سوره مبارکه آل عمران بیان کرده اند رخ ندهد. کلام وحی در وحله اول باید مورد شناخت واقع شود تا بتوان به آن عمل کرد. پیچیدگی های وحی این شناخت را دچار خلط کرده و سبب مغالطات می شود، از این روی وحی نیازمند تفسیر است و این تفسیر نیازمند فردی ست بر حق که اولا متمکن به کلام خدا، ثانیا تقوا پیشه و ثالثا عالم علوم بوده و مقتضیات زمان و مسائل جامعه و حتی سایر جوامع را بشناسد و به آن معرفت داشته باشد.

حال کدام عقل این ویژگی ها را داراست، مبتنی ست بر وحی و صالح است و حق است و صحیح است؟ عقل امام. یا به بیانی دیگر، آن عقل مبتنی بر وحی، صاحل، عالم، حق و صحیح، امام خطاب می شود.

از سوی دیگر در کلام خدا ملحوظاتی وجود دارد که در ارتباط با شرایط زمان وحی بوده و مشمول وقایع و تفکرات وقت مکه، مدینه و جهان بوده اند. واژگانی که در وقت نزول وحی دارای معانی و مصادیقی متفاوت با امروز بوده و گذر زمان و تکامل زبان باعث تغییر آنها شده به طور حتم نیازمند تفسیر و بروز رسانی هستند، لیکن نکته مهم در این امر نقش تفسیر است. تفسیر در این باب باید تدین را بروز رسانی کند نه دین را. در اسلام رایج در جوامع غربی آنچه مشهود است بروز رسانی دین است که امری ست به طور حتم ضد دین چون اصول را متغییر می خواند و طبعا امری که متغییر باشد اصل نیست! اصل ثابت است و اصول، ارکان دین بوده و عدم تمکین به آنها موجب خروج از دین می باشد. از این روی عقل مبتنی بر دینی که در بالا به آن اشاره شد باید حضور داشته باشد تا نظارت کند بر روند این بروز رسانی و تفسیر، و تمیز دهد بروز رسانی تدین را از بروز رسانی دین.

علی ایحال در وهله اول وحی صرف، قابل تمکین برای عام مردم نیست و در وهله دوم اتمام نزول وحی به معنای پایان دوران وحی نمی باشد. اتمام دوران وحی به معنای شروع دوره عقل مبتنی بر وحی است که شیعیان آن را امامت می نامند.

از این روی امام، اولا تکامل انسان متدین است و اسلام در آن متجلی ست پس وظیفه مجذوب ساختن انسان ها به سمت اسلام راستین را دارد و ثانیا زمامدار است امور دینی را و هدایتگر است برای انسان ها به سوی تکامل.

 

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی