مانی محرابی

یادداشت های دکتر مانی محرابی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل

مانی محرابی

یادداشت های دکتر مانی محرابی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل

تحلیلی بر جنگ موصل

نویسنده : مانی محرابی

منتشر شده در روزنامه اعتماد شنبه 15 آبان 1395

http://etemadnewspaper.ir/?News_Id=59156

درگیری‌های موصل جهت بیرون راندن نیروهای داعش و بازپس‌گیری آن بعد از دو سال، در جریان است. شهری با گوناگونی نژادی و مذهبی شامل عرب، آشوری، کرد، ترکمن، مسیحی و... که قبل از عربیزه شدن توسط صدام، عمدتا کردنشین بوده و با وجود مهاجرت گسترده ساکنین آن بعد از اشغال توسط داعش در سال ٢٠١٤ کماکان جمعیتی بیش از یک میلیون نفر را در خود جای داده است. از حیث اهمیت، عملیات فوق را می‌توان مهم‌ترین عملیات ارتش عراق در سال‌های بعد از ظهور داعش و در کنار عملیات ارتش سوریه در حلب، مهم‌ترین رویداد حال حاضر خاورمیانه دانست، از این روی، پیروزی نیروهای عراقی در وهله نخست باعث تضعیف موثر نیروهای داعش و در وهله دوم باعث قدرت‌گیری قابل ملاحظه نیروهای دولتی از لحاظ استراتژیک و لجستیکی خواهد بود. ایالات متحده تمایل به جایگزینی کردها با نیروهای داعش در موصل و استان نینوا دارد و این امر را در جهت جلوگیری از استیلای نیروهای تحت حمایت ایران در آن منطقه حیاتی می‌داند. حضور نیروهای ترکیه در عملیات آزاد‌سازی موصل اما ممکن است این طرح ایالات متحده را با شکست رو‌به‌رو سازد لیکن ایالات متحده از این تهدید بهترین استفاده را خواهد برد. آنها با ورود ارتش ترکیه به این نبرد موافقت خواهند کرد و با این اقدام حتی در صورت شکست پروژه جایگزینی کردها در نینوا، دو هدف را دنبال خواهند کرد: اول، رو در روی هم قرار دادن ایران و ترکیه در موصل و دوم، نزدیک کردن ترکیه به غرب و دور نگاه داشتن آن از روسیه. ضمن اینکه پروژه استقرار کردها در موصل با اهداف نهایی فدرالیزه کردن عراق که مورد حمایت شدید اسراییل است نیز سازگاری دارد و از این روی همچنان پلن الف ایالات متحده در قبال نبرد موصل خواهد بود. ضمنا ادعا می‌شود ایالات متحده قصد دارد نیروهای داعش را به سوی دیرالزور و سپس رقه راهی کند. با توجه به خروج نقاط وسیعی از استان‌های صلاح‌الدین و الانبار از کنترل داعش، ورود نیروهای داعشی حاضر در موصل به سوریه در واقع نوعی عقب‌نشینی کامل داعش از عراق خواهد بود و از این روی اتفاق فوق هرگز رخ نخواهد داد، بلکه نیروهای داعش در صورت خروج از موصل قطعا به بخش‌هایی از استان‌های صلاح‌الدین، کرکوک و الانبار باز خواهند گشت. ورود نیروهای الحشد‌الشعبی که مورد حمایت ائتلاف شیعی هستند با هدف مسدود کردن محورهای ارتباطی استان نینوا به استان دیرالزور نیز دلیلی است بر ادعای فوق‌الذکر. از منظری دیگر، پررنگ‌ترین مساله مربوط به ترکیه در بحران موصل، جبهه‌گیری‌های ایدئولوژیک اردوغان در قبال موصل و ادعاهای مبتنی بر تاریخ عثمانی است. اما آیا اردوغان واقعا به دنبال تصاحب موصل و پیوست آن به خاک ترکیه در جهت احیای عثمانی دوم است؟ قطعا خیر زیرا اولا ترکیه نه به لحاظ نظامی و نه به لحاظ دیپلماتیک توانایی انجام این کار را دارد و نه جامعه جهانی و خصوصا قدرت‌های منطقه‌ای اجازه این کار را به اردوغان می‌دهند. حقیقت این است که اردوغان سه هدف را در موصل پی می‌گیرد: هدف اول، مشغول کردن نیروهای ایران و حتی روسیه در عراق. قصد ترکیه در سوریه استیلای بر نقاط شمالی این کشور با هدف ایمن‌سازی مرزهای جنوبی خود و جلوگیری از اتصال نیروهای کرد مستقر در کرانه شرقی فرات و کردهای مستقر در عفرین است و در صورت شکست این طرح تمام مرزهای شمالی سوریه و ترکیه در اختیار نیروهای کرد قرار خواهد گرفت. موفقیت این طرح به لحاظ استراتژیک و لجستیکی نیازمند استیلای نیروهای مورد حمایت ترکیه بر چهار شهر جرابلس، الباب، اعزاز و مهم‌تر از همه حلب است که عملیات اخیر نیروهای ائتلاف روسیه، ایران، سوریه و حزب‌الله لبنان در حلب از موفقیت طرح فوق جلوگیری کرده و در صورت پیروزی نیروهای فوق الذکر در نبرد حلب، شکست سنگین استراتژیک در انتظار ترکیه و حتی عربستان خواهد بود. از این روی اردوغان قصد دارد تا با ورود به نبرد موصل و ایجاد تنش و بحران، تمرکز ایران و روسیه را از حلب متوجه موصل کند تا فشار نظامی و روانی کنونی از روی نیروهای مورد حمایتش در حلب کاسته شود. هدف دوم اردوغان عدم استقرار کردها در موصل و استان نینواست. استان نینوا بیش از ٢٠٠ کیلومتر مرز مشترک با استان حسکه سوریه دارد و با توجه به استیلای کامل کردهای سوریه بر تمام مناطق این استان به جز منطقه قامشلی و کوکب که در اختیار دولت سوریه است، استقرار کردهای عراق در استان نینوا سبب اتصال منطقه تحت کنترل کردهای عراق با مساحت بیش از ٩٠ هزار کیلومتر مربع به کردهای سوریه خواهد شد که طبعا تبعات شدیدی برای دولت ترکیه خواهد داشت. هدف سوم ترکیه تضعیف محور کردها در مرزهای شمال استان دهوک عراق است که دارای مرز حدودا ١٢٠ کیلومتری با ترکیه است. اردوغان رابطه نسبتا مسالمت‌آمیزی با کردهای عراق دارد اما این دلیل نمی‌شود اعتماد حداکثری نیز میان آنها برقرار باشد. در این بین آنچه مسلم و قطعی است، شکست داعش در موصل است و این اتفاق دیر یا زود رخ خواهد داد. اما سرنوشت داعش پس از شکست در موصل و از دست دادن پایتخت خود در عراق چه خواهد شد؟ عده‌ای شکست موصل را به مثابه شکست کلی و اضمحلال داعش می‌پندارند. با شناخت تفکرات غالب بر داعش و خصوصیات نیروهای داعش می‌توان ادعای فوق را با قاطعیت رد کرد. در وهله نخست باید توجه داشت داعش یک تفکر است، تفکری مبتنی بر تکفیر و عدم پایبندی به اصول انسانیت با راهکار خشونت افراطی و لجام‌گسیخته که البته به‌طور غیر‌مستقیم مورد حمایت‌های مادی و معنوی بعضی از کشورهای منطقه نیز قرار می‌گیرد و از این روی نه فتح موصل و نه هیچ مولفه ژئواستراتژیک دیگری سبب اضمحلال نخواهد شد. از سوی دیگر بازپس‌گیری اماکن حیاتی داعش و به تبع آن پراکنده شدن اعضای داعش نیز سبب پیوستن آنها به سایر گروه‌های حاضر در عراق و سوریه نخواهد شد زیرا ماهیت گروه‌های معارض سوری و عراقی، ماهیتی غرب‌ستیزانه و ماهیت داعش در وهله نخست شیعه‌ستیزانه است. از این روی شاید عملیات فوق تا مدتی اعضای داعش را پراکنده کرده و خطر آن را کاهش دهد اما این تفکر همچون آتش زیر خاکستر در آینده و در مکانی دیگر اعلام وجود خواهد کرد.

بازنشر شده در خبرگزاری ایرنا :

http://article.irna.ir/fa/c1_11703/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C_%D8%A8%D8%B1_%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84

پایگاه تحلیلی دفتر پژوهش :

http://www.rasad.org/%D8%AA%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84/

پایگاه خبری عصر دیپلماسی :

http://asrdiplomacy.ir/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84-%D9%88-%DA%A9%D9%88%DA%86-%D8%A8%D8%B9%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4%D8%9B/

پایگاه خبری پیام آفتاب :

http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/58414/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی