مانی محرابی

یادداشت های دکتر مانی محرابی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل

مانی محرابی

یادداشت های دکتر مانی محرابی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل

بازیگران بحران خاورمیانه در بحران 2016

نویسنده : مانی محرابی

منتشر شده در روزنامه اعتماد 12 دی 1395 :

http://etemadnewspaper.ir/default.aspx?news_id=64117

ایالات متحده| سال ٢٠١٦ در اکثر موارد سالی بدون ریسک در عرصه سیاست‌های بین‌الملل ایالات متحده بود که با توجه به سال آخر حضور باراک اوباما بر مسند ریاست‌جمهوری، جبهه‌گیری‌های محتاطانه وی تا زمان انتخابات ماه نوامبر قابل پیش‌بینی بود. در شرایطی که سال ٢٠١٦ با تیره شدن روابط میان تهران و ریاض آغاز و بسیاری در انتظار جبهه‌گیری علنی واشنگتن و ورود حداکثری به این مناقشه بودند، اوباما به دلیل عدم توانایی در اعمال فشار حداکثری به ریاض به دلیل مشکلات سیاسی، نیاز به حفظ ثبات خاورمیانه و جلوگیری از به خطر افتادن برجام، رغبتی برای ورود به ماجرای غیرقابل پیش‌بینی میان تهران و ریاض نداشت. طرح این کشور در جهت مبارزه با داعش در عراق، با ورود نیروهای الحشد الشعبی به حالت تعلیق درآمد و شکست‌های نیروهای مورد حمایت این کشور در سوریه نیز سبب تغییر مداوم سیاست‌های کاخ سفید در قبال بحران سوریه شد.
ایران|  سال ٢٠١٦ تحت تاثیر دو اتفاق عظیم در سطح بین‌الملل برای ایران آغاز شد، برجام و قطع رابطه با عربستان که نهایتا هر دو رخداد به ورود و تاثیر بیشتر ایران در مناسبات بین‌الملل و منطقه‌ای ختم شد. رفتار مقابله‌جویانه عربستان تحت تاثیر بهبود روابط ایران با کشورهای جهان، سبب ورود ناخواسته ایران به یک رقابت پاندولی به شکل نیابتی می‌شود که حرکات هوشیارانه و به دور از احساس ایران نهایتا سبب برتری این کشور در تمام مناقشات رودررو مقابل عربستان در سوریه، عراق، لبنان و یمن شد. رخداد مهم بعدی، همکاری نظامی ایران و روسیه و اجازه تهران به مسکو جهت استفاده از پایگاه هوایی همدان آن هم در بحبوحه انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات متحده بود که ایران را به کشوری تصمیم‌ساز، غیرقابل پیش‌بینی و استراتژیک در منطقه تبدیل کرد.
اسراییل| کناره‌گیری این رژیم از ورود به مناقشات کلان منطقه‌ای در سال‌های اخیر و با هدف حضور در سایه امنیت، با عدم وتوی قطعنامه شورای امنیت توسط ایالات متحده عملا با شکست مواجه شد. با وجود اینکه به احتمال بسیار زیاد این قطعنامه با حضور ترامپ به کاخ سفید به قطعنامه‌ای نمادین تبدیل خواهد شد، حرکت عجیب اوباما سبب ورود اسراییل به مناقشات منطقه‌ای خواهد شد. اسراییل اکنون مجبور است برای بازپس‌گیری جایگاه سابق خود در میان قدرت‌های خاورمیانه و جلوگیری از روی دادن وقایع مشابه، از کاخ امن خود خارج و به صورت نیابتی یا به شکل نظامی به درگیری‌های موجود ورود کند که به طور واضح باید اذعان کرد آینده اسراییل پس از ورود به بحران فوق کاملا غیرقابل پیش‌بینی خواهد بود.
ترکیه| کودتای نافرجام ماه جولای از یک سو سبب تضعیف بنیان حکومت فعلی ترکیه در عرصه داخلی و از سوی دیگر بزرگ بینی مفرط اردوغان در عرصه بین‌الملل در جهت جبران ضعف‌های داخلی وی را موجب شد. بعد از وقایع ماه مارس روزنامه «زمان» که نشان از ناامیدی کامل اردوغان از ورود به اتحادیه اروپا بود، وی با گرایش حداکثری در جهت ایجاد عثمانی دوم به مناقشات منطقه‌ای ورود کرد. این ورود حداکثری اما چندان سنجیده نبود و اردوغان عملا در طی یک سال میان تمام ائتلاف‌های جهانی موجود در خاورمیانه سرگردان شد. وی در ابتدا به سمت ایالات متحده گرایش پیدا کرد، سپس با موضع‌گیری مقابل روسیه سعی در ورود ناتو به مناقشات را داشت، بعد از آن به سمت ائتلاف با عربستان و پس از آن سعی در ایجاد رابطه با اسراییل و مصر کرد. در انتها نیز سال را با نزدیکی به روسیه و ایران به پایان برد. سیاستی به دور از تفکر و مملو از سرگردانی و عدم ثبات که احتمال تغییر موضع‌گیری اردوغان در سال ٢٠١٧ را نیز ممکن می‌سازد.
مصر| قاهره تمام تلاش خود را در جهت همراه کردن ریاض با خود و ایجاد ائتلاف سه‌جانبه مصر، عربستان و ترکیه کرد که عدم پختگی سیاسی ملک سلمان از وقوع این اتفاق جلوگیری کرد. مصر اما با واقع بینی در باب مسائل خاورمیانه، هوشیارانه با تغییر موضع سعی در ورود به عرصه بحران خاورمیانه به عنوان یک بازیگر مستقل داشت تا با توجه به عدم حضور روسیه در شمال آفریقا، مسکو را در جهت گرایش به سمت خود تحریک کند. بدون در نظر گرفتن وقایع آینده و تنها با احتساب آنچه تا امروز رخ داده، باید مصر را در زمره بازیگران موفق عرصه بین‌الملل در سال ٢٠١٦ بدانیم.
روسیه| حملات هوایی در سوریه، ادامه حضور در کریمه، حملات سایبری، دخالت در امور داخلی اتحادیه اروپا و... نمونه‌هایی از اختلافات روسیه با غرب در سال ٢٠١٦ بود. سالی که با ضعف شدید اقتصادی روسیه آغاز شد، با تاکید روسیه بر مواضع خود در سوریه سپری شد، با پیروزی نامزد مورد حمایت پوتین در انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات متحده ادامه یافت و نهایتا با رشد ١٧ درصدی روبل در مقابل دلار به پایان رسید. اگر نخواهیم بگوییم ٢٠١٦ سال فوق‌العاده‌ای برای روسیه بود، حداقل باید اذعان کنیم سالی بود که روسیه را به آینده‌ای قدرتمند در عرصه بین‌الملل و به تبع آن خاورمیانه امیدوار کرد.
عربستان| مجموعه‌ای از شکست‌ها، این عنوانی است که می‌توان برای عربستان در سال ٢٠١٦ در نظر گرفت. سیاستگذاران این کشور با عدم آگاهی از اصول مناسبات بین‌الملل نه‌تنها نتوانستند به بحران یمن خاتمه دهند، بلکه باعث ناامنی خاک خود نیز شدند. این کشور در پیگیری سیاست‌های خود در سوریه مبنی بر سرنگونی بشار اسد، تغییر حکومت و تجزیه سوریه عملا ناتوان ماند، در لبنان نتوانست از به قدرت رسیدن میشل عون جلوگیری کند و در همراه کردن حیدر العبادی با خود در جنگ داخلی عراق نیز ناتوان ماند. ریاض بعد از کمک مالی به مصر در ازای اعطای مالکیت جزایر صنافیر و تیران در جهت استیلای بر تنگه تیران، این رخداد را پیروزی بزرگی می‌دانست که عدم پایبندی مصر به این توافق شکست دیگری را برای عربستان در پی داشت. این کشور تلاش زیادی را نیز جهت ایجاد فاصله میان ایالات متحده و ایران داشت که نهایتا به اختلاف بیشتر میان ریاض و واشنگتن منجر شد.

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی