مانی محرابی

یادداشت های دکتر مانی محرابی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل

مانی محرابی

یادداشت های دکتر مانی محرابی، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل

تهران می تواند واشنگتن را در حل بحران بحرین همراه خود کند

گفتگو با خبرگزاری شفقنا

http://fa.shafaqna.com/news/228342

مانی محرابی، تحلیلگر مسائل بین الملل و عضو هیأت علمی اندیشکده روابط بین الملل، محاکمه شیخ عیسی قاسم را  حرکتی مبتنی بر ستیزه جویی با شیعیان بحرین می داند و می گوید: اگر حکومت بحرین در پی حل مسئله باشد قاعدتا دست به چنین اقدامی نخواهد زد و طبیعی است اقدام ستیزه جویانه حکام بحرین، پاسخ ستیزه جویانه مردم را نیز در پی خواهد داشت. شیعیان بحرین به عنوان شهروندان آن کشور که اتفاقا اکثریت را نیز تشکیل می‌دهند، مطالباتی دارند که باید از سوی حکام بحرین ملحوظ واقع شود و قطعا تا مرتفع شدن آنها اعتراضات ادامه خواهد داشت.

او برای حل بحران یمن به راهکاری اشاره و معتقد است: مجامع حقوق بشری، کاملا نمادین هستند و تصمیمات شان نیز ضمانت اجرایی ندارد. از سوی دیگر حکومت بحرین برای مقابله با شیعیان و شیخ عیسی قاسم توجیهات امنیتی دارد لذا  دخالت سازمان‌های بین المللی در چنین مسائلی معمولا نتیجه معکوس خواهد داشت. تنها راه حل این مسئله رایزنی است، رایزنی های دیپلماتیک کشورهایی که توان اعمال نفوذ بر بحرین را دارا هستند؛ تهران می تواند واشینگتن را به انجام این کار وا دارد که با توجه به رویدادهای اخیر میان تهران و واشینگتن، محقق شدن اهداف ایران از این مسیر دور از دسترس نیست.

 

متن گفت وگوی شفقنا با مانی محرابی را می خوانید:

* پس از آنکه حکام بحرین تابعیت آیت الله شیخ عیسی قاسم را سلب و در تلاش برای محاکمه او هستند جنبش شیعی بحرین هنوز فروکش نکرده بلکه تا با بازداشت چندین تن از علمای شیعی به نظر می رسد پررنگ تر نیز شده است. از نگاه شما آیا آل خلیفه سرانجام عیسی قاسم را محاکمه و بازداشت خواهد کرد یا بر اثر فشار افکار عمومی از این اقدام تنش آفرین جلوگیری خواهد کرد؟

یک اصل جهان شمول برای مسائل این چنینی وجود دارد مبنی بر اینکه زمانی که توجه بین المللی معطوف یک امر خاص داخلی است، باید با رعایت حداکثر احتیاط و انتخاب بهترین رویکرد، در راستای کسب یا حفظ وجاهت بین المللی و مشروعیت حکومت قدم برداشت. این اصل تقریبا از سوی تمام کشورها رعایت می‌شود لیکن در رابطه با شیخ نمر باقر النمر از سوی عربستان سعودی رعایت نشد که نشانی بود بر بی‌تجربگی حکام عربستان خصوصا سلمان بن عبدالعزیز و محمد بن نایف که تبعات بین المللی ناشی از این رخداد را سال‌ها به یدک خواهند کشید. در رابطه با شیخ عیسی قاسم نیز اصل فوق الذکر حاکم است و به طور طبیعی حکام بحرین نباید دست به محاکمه حداکثری وی بزنند لیکن با توجه به عدم آگاهی تصمیم گیران بحرین از اصول بین الملل، اقدامی مشابه با اقدام عربستان سعودی از سوی بحرین دور از ذهن نیست.

* با توجه به مشی صلح طلبانه شیعیان در بحرین و از طرفی سرکوب آل خلیفه علیه شیعیان چرا با وجود گذشت بیش از چند سال از اعتراضات هنوز این کشمکش ها ادامه دارد؟

شیعیان بحرین به عنوان شهروندان آن کشور که اتفاقا اکثریت را نیز تشکیل می‌دهند، به طور طبیعی مطالباتی دارند که باید از سوی حکام بحرین ملحوظ واقع شود. این یک حق طبیعی است و با توجه به ریشه های بیش از پنجاه ساله این مطالبات قطعا تا مرتفع شدن آنها اعتراضات ادامه خواهد داشت ضمن اینکه تجربه تحولات جهان عرب در سال‌های اخیر نیز باعث امیدواری مردم بحرین در جهت نیل به اهداف‌شان شده است.

* به نظر می رسد عربستان در قضیه بحرین بیشتر برای تحت فشار قرار دادن ایران اقدام به اعطای امتیازاتی به آل خلیفه و حمایت در سرکوب شیعیان این کشور مبادرت می کند. با این وجود فکر می کنید در صورتی که روابط تهران ریاض عادی شود آیا وضعیت شیعیان در بحرین با ثبات تر خواهد شد یا مساله ای دیگری در میان است و آل خلیفه از به دست گرفتن قدرت توسط شیعیان در هراس می باشد؟

مسئله شیعیان بحرین دارای دو جنبه داخلی و منطقه‌ای است. به طور طبیعی اعراب، شیعیان را مستقیم یا غیرمستقیم منتسب به ایران می‌دانند و قبل از مرجع قرار دادن ملیت اعراب برای مذهب آنها ارجحیت قائلند، و با اتکا به این نگاه به تقسیم بندی شهروندان کشورهای شبه جزیره عربستان بر اساس دوگانه شیعه و سنی می‌پردازند. تحت این شرایط طبیعی ست که نوع روابط ایران و عربستان بر شیوه برخورد این کشورها با شهروندان شیعه تاثیرگذار خواهد بود، لیکن در بعد داخلی همانطور که عرض کردم جدا از مسائل ایدئولوژیک و مذهبی، شهروندان بحرین دارای مطالبات سیاسی و اجتماعی هستند که تا ملحوظ واقع نشدن آنها از سوی حکام بحرین اعتراضات ادامه خواهد داشت و از این منظر نه ارتباط دیپلماتیک ایران و عربستان و نه هیچ مولفه بین المللی دیگری تاثیری بر این روند نخواهند داشت زیرا این مسئله، ماهیتا مسئله‌ای است داخلی، نه بین المللی.

* در صورت محاکمه و بازداشت آیت الله عیسی قاسم چه تحولاتی در بحرین را شاهد خواهیم بود؟ آیا اعتراضات به قوت خود باقی خواهد ماند؟

محاکمه شیخ عیسی قاسم قطعا حرکتی است مبتنی بر ستیزه جویی با شیعیان بحرین زیرا اگر حکومت بحرین در پی حل مسئله باشد قاعدتا دست به چنین اقدامی نخواهد زد و طبیعی است اقدام ستیزه جویانه حکام بحرین، پاسخ ستیزه جویانه مردم را نیز در پی خواهد داشت، این یک اصل است.

* همانگونه که در عربستان آیت الله نمر به شهادت رسید اما دیدیم که بسیاری از کشورهای جهان این اقدام را محکوم و در شعله ور شدن درگیری های مذهبی هشدار دادند در حال حاضر نیز گویا آل خلیفه با حمایت آل سعود در عربستان قصد محاکمه عالی ترین مرجع شیعیان بحرین را دارد. آیا تلاش های جهانی برای مانع شدن از این کار و همچنین واکنش های مجامع حقوق بشری در این خصوص کافی است؟ سازمان ملل و مجامع بین المللی برای حل بحران بحرین چه اقداماتی را باید انجام دهد؟ با وضعیت و شرایط فعلی چه راهکاری پیشنهاد می کنید؟

در پاسخ سوال اول شما باید عرض کنم اصولا مجامع حقوق بشری، کاملا نمادین هستند و تصمیمات شان نیز ضمانت اجرایی ندارد. از سوی دیگر حکومت بحرین برای مقابله با شیعیان و شیخ عیسی قاسم توجیهات امنیتی دارد، از این روی مسئله فوق را کاملا داخلی جلوه می‌دهند و صرف نظر از صحیح یا کذب دانستن ادعای حکومت بحرین، دخالت سازمان‌های بین المللی در چنین مسائلی معمولا نتیجه معکوس خواهد داشت. تنها راه حل این مسئله رایزنی است، رایزنی های دیپلماتیک کشورهایی که توان اعمال نفوذ بر بحرین را دارا هستند که روی دادن چنین اقدامی از سوی کشورهایی چون ایالات متحده و عربستان سعودی که شرکای بحرین به شمار می‌روند به طور طبیعی بعید است مگر آن که تهران بتواند واشینگتن را به انجام این کار وا دارد که با توجه به رویدادهای اخیر میان تهران و واشینگتن باید عرض کنم محقق شدن اهداف ایران از این مسیر دور از دسترس نیست.

* از نگاه شما چرا سرکوب شیعیان در کشورهای عربی نسبت به دهه های گذشته پررنگ تر شده است؟

بعد از شکست طرح‌های ایالات متحده مبنی بر شکل دادن خاورمیانه جدید به واسطه تحرکات سیاسی و نظامی گسترده در این راستا مانند جنگ افغانستان و عراق، این کشور ژئوپلیتیک خود را از خاورمیانه به شرق آسیا تغییر داده است که نتیجه آن حداقلی شدن ائتلاف عربستان و ایالات متحده در خاورمیانه می‌باشد. این رخداد در کنار استیلای هژمون ایرانی بر منطقه خصوصا عراق، سوریه و یمن، توافق هسته‌ای ایران با قدرت‌های جهانی و ایجاد ائتلاف ایران، روسیه، سوریه و عراق، سبب تضعیف شدید نفوذ عربستان سعودی بر خاورمیانه و شمال آفریقا شده و از این روی حکام سعودی چند راهبرد را برای برون رفت از وضعیت کنونی مد نظر قرار داده‌اند. اولین راهبرد حضور نظامی مقابل ایران به شکل نیابتی بوده که نمونه آن را در هر سه کشور تحت استیلای هژمون ایرانی شاهد هستیم. راهبرد دوم سعودی ایجاد ائتلاف نظامی و دیپلماتیک مقابل ائتلاف ایران، روسیه، سوریه و عراق بوده که ریاض در این مورد حتی بسیار ضعیف‌تر از آنچه تهران انتظارش را داشت عمل کرده. و اما راهبرد سوم، قرار گرفتن در مقابل نیروهای بالقوه متمایل به سمت ایران است، یعنی شیعیان عرب، از زیدی‌های یمن تا اسماعیلیان عربستان و …، و طبیعتا شیعیان بحرین نیز از این قاعده مستثنی نیستند. حقیقت آن است که تصمیم گیران سعودی با تمکین به تجربه حزب الله لبنان، هژمون ایران را دارای قدرت نفوذی بسیار بالا در جهت بسیج شیعیان، به دور از ملیت آنها بر علیه حکام عرب می‌دانند و در تلاش برای جلوگیری از بالفعل شدن آن هستند.

* فکر می کنید درگیری های که اکنون در دنیای اسلام و به خصوص کشورهای عربی منطقه شاهدیم بیشتر شیعه- سنی است یا سیاسی-ژئوپلیتیکی؟

این درگیری‌ها دارای چند سطح بوده و در سطوح مختلف دارای ویژگی‌های ژئواکونومیک، ژئوپلیتیک و مذهبی می‌باشد. لیکن درگیری‌های مذهبی در سطوح میانه و پایین بوده و به عبارتی نقش ابزار را برای تصمیم گیران ایفا می‌کند. تصمیم گیرانی که در سطوح بالا با درگیری‌های اقتصادی و سیاسی دست به گریبانند. بطور مثال حکام سعودی که از گروه‌هایی چون احرار الشام و جبهه النصره حمایت می‌کنند، در وهله نخست اهداف اقتصادی و در وهله دوم اهدافی سیاسی را دنبال می‌کنند لیکن برای شوراندن اعضاء این گروه‌ها دست به دامان شاخصه‌های مذهبی به ویژه دوگانه شیعه و سنی هستند.

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی